๑. การติดต่อระหว่างรัฐบาลไทยกับรัฐบาลอินเดีย
เมื่อปีพุทธศักราช ๒๕๐๐ รัฐบาลอินเดียโดยการนำของ ฯพณฯ ศรีเยาวฮาร์ราล เนรูห์ นายกรัฐมนตรีได้เชิญรัฐบาลไทยไปสร้างวัดที่พุทธคยาในประเทศอินเดีย ในนามของประชาชนชาวไทย ที่นับถือพระพุทธศาสนาเพื่อถวายเป็นพุทธบูชาและเป็นอนุสรณ์การฉลองครบรอบ ๒๕ พุทธศตวรรษ (๒๕๐๐)

รัฐบาลไทยโดยการนำของจอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีได้ตอบรับเชิญและตกลงสร้างวัดไทย ภายใต้ความอุปถัมภ์ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ณ พุทธมณฑลพุทธคยา จังหวัดคยา รัฐพิหาร ในที่ดิน ๔. ๘๗ เอเคอร์ (๑๑ ไร่เศษ) และได้ซื้อที่ดินเพื่อเติมอีก ๒๐๐ ตารางวา โดยทุนอุปถัมภ์ของท่านผู้หญิงละเอียด พิบูลสงคราม รวมเป็น ๕ เอเคอร์ (๑๒ ไร่) ในดินแดนต้นกำเนิดพระพุทธศาสนา สิ้นเงินตามโครงการของรัฐบาลขั้นแรกจำนวน ๕, ๗๗๖, ๘๖๖. ๗๒ บาท และเงินรูปีจำนวน ๑, ๗๕๓. ๐๐ รูปี

ครั้นต่อมาได้สร้างเสริมเพิ่มเติมตั้งแต่ปี พ. ศ. ๒๕๐๖ ถึง พ. ศ. ๒๕๑๘ สิ้นเงิน จำนวน ๔ ล้านบาทเศษ

๒. สถานที่สร้างวัดไทย
ตั้งอยู้บริเวณพุทธคยา สถานที่ตรัสรู้ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ซึ่งเป็นสาถนที่อุบัติขึ้นของพระพุทธศาสนา อยู่ที่พุทธคยา อำเภอพุทธคยา จังหวัดคยา รัฐพิหาร เป็นวัดอยู่ในความอุปถัมภ์ของรัฐบาลไทย สร้างขึ้นโดยรัฐบาลของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว แห่งประเทศไทย โดยเงินงบประมาณแผ่นดิน และทุนศรัทธาของประชาชนชาวไทยที่นับถือพระพุทธศาสนา

เริ่มสร้างปี พ. ศ. ๒๕๐๐ และสำเร็จตามโครงการขั้นแรก เมื่อปลายปี พ. ศ. ๒๕๐๓ สิ้นจำนวน ๕, ๗๗๖, ๘๖๖. ๗๒ บาท และเงินรูปีจำนวน ๑, ๗๕๓. ๐๐ รูปี ได้สร้างเสริมเพิ่มเติมตั้งแต่ปี พ. ศ. ๒๕๐๖ ถึง พ. ศ. ๒๕๑๘ โดยพุทธศาสนิกชนชาวไทย สิ้นเงิน จำนวน ๔๗, ๑๗๖, ๗๐๐. ๐๐ บาท เป็นวัดไทยวัดแรกที่สร้างขึ้น ในต่างประเทศภายใตความอุปถัมภ์ของรัฐบาลของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวแห่งประเทศไทย

วัดไทยแห่งนี้สร้างขึ้นตามคำเชื้อเชิญของรัฐบาลอินเดีย ในยุค ฯพณฯ ศรี เยาวฮาร์ราล เนรูห์ เป็นนายกรัฐมนตรี

๓. การสร้างวัดไทยพุทธคยา
ที่ดินที่สร้างวัดไทยมีเนื้อที่เป็นลักษณะสี่เหลี่ยมจตุรัสจำนวน ๔. ๘๗ เอเคอร์ (๑๑ ไร่เศษ) เป็นที่ดินที่รัฐบาลอินเดียจัดสรรค์ให้สร้างโดยให้เช่าในระยะยาว ๙๙ ปีและต่อสัญญาได้คราวละ ๕๐ ปี เมื่อปี พ. ศ. ๒๕๑๐ ได้ขยายที่ดินเพิ่มเติม ๒๐๐ ตารางวา เพื่อสร้างกำแพงวัดด้านตะวันออก ให้ได้แนวตรงรวมเป็น ๕ เอเคอร์เศษ (๑๒ ไร่เศษ) รัฐบาลไทยและคณะสงฆ์ไทยได้จัดส่งพระสงฆ์ไทยเป็นคณะปัญจวรรคชุดแรก ๕ รูปไปอยู่ประจำ

วัดไทยพุทธคยามีพระอุโบสถ ปลูกสร้างตามแบบศิลปวัฒนธรรมไทยที่สวยงาม มีอาคารสถานที่รูปแบตัวยู สำหรับเป็นที่อยู่อาศัยของพระสงฆ์โดยเอกเทศ ส่วนหนึ่งเป็นอาคารสำหรับรับรองพุทธศาสนิกชนชาวไทยที่ไปแสวงบุญไหว้พระ ในดินแดนพุทธภูมิมีจำนวน ๑๐ ห้อง พร้อมด้วยโรงครัวข้างละ ๑ ห้องและอาคารศาลากิตติขจรอีก ๑ หลัง ๒ ห้อง

วัดไทยพุทธคยา เป็นศูนย์กลางการเผยแผ่พระพุทธศาสนาและวัฒนธรรมไทย เป็นเสมือนตัวแทนของชาวไทยและคณะสงฆ์ไทย ในประเทศอินเดีย พระสงฆ์ที่ไปปฏิบัติศาสนกิจประจำอยู่ที่วัดไทยพุทธคยา นอกจากจะปฏิบัติกิจวัตรตามพระบรมพุทธานุญาตแล้ว จะต้องปฏิบัติศาสนกิจตามวัตถุประสงค์ของคณะสงฆ์ไทยและรัฐบาลไทย เพื่อฟื้นฟูพระพุทธศาสนาให้กลับคืนสู่ดินแดนพุทธภูมิตามเดิม